*سید عمار كلانتری

هفته گذشته چند رخداد سیاسی در ایران و جهان رخ داد كه به نظر می‌رسد بررسی آن‌ها و یك نتیجه‌گیری مفید از مجموعه آن‌ها خالی از لطف نباشد.

1- پس از اظهارات برخی مقامات نظامی و نیز گروهی از نمایندگان مجلس نظیر جناب روح‌ا... حسینیان كه طرح وحدت ملی را فتنه خوانده بودند، پنج‌شنبه گذشته حضرت آیت‌ا... مكارم شیرازی با اشاره به این كه گاه در جامعه جای معروف و منكر عوض می‌شود، تأكید كردند: خدا نكند روزی بیاید كه عده‌ای وحدت ملی را فتنه بخوانند. دیگر مراجع معظم تقلید یعنی آیات صافی گلپایگانی، سبحانی و نوری همدانی نیز همگی بر ضرورت وحدت ملی تأكید كرده و اهمیت آن‌را بسیار زیاد دانسته‌اند.

2- با سفر دكتر علی لاریجانی به عراق و رایزنی‌ها و پادرمیانی‌های مسئولان كشورمان، از اختلافات شیعیان عراق كاسته شد و گروه نوری‌المالكی كه از حدود یك سال پیش جبهه خود را با ائتلاف شیعیان عراق به رهبری حكیم‌های پدر و پسر جدا ساخته بود و مدت‌ها تلاش برای همگرایی آن‌ها ناكام مانده بود، به این ائتلاف نزدیك‌تر شد و حجت‌الاسلام سید عمار حكیم و نوری‌المالكی از اتحاد راهبردی خود خبر دادند. با این وصف در واقع ایران وحدت را برای شیعیان كشور همسایه به ارمغان آورد.

3- از سوی دیگر سرانجام پس از ماه‌ها تلاش و چانه‌زنی گروه‌های مختلف در لبنان و نیز قدرت‌های خارجی اعم از ایران، عربستان، آمریكا، سوریه و فرانسه، كابینه وحدت ملی لبنان به ریاست سعد حریری – فردی كه آشكارا متحد عربستان، رقیب ایران و مرتبط با آمریكا و فرانسه است – تشكیل شد و صداوسیما تصویر اعضای این كابینه با كت‌وشلوارهای سفید یكسان را نشان داد كه در آن نیروهای شیعه حزب‌ا... و امل در كنار وزرای اهل سنت، دروزی و طیف‌های مختلف مسیحی به چشم می‌خوردند.

ویژگی این كابینه آن است كه اعضای حزب‌ا... – كه برای ما ایرانیان سمبل پاكی و شهادت‌طلبی هستند، در كنار كسانی ایستاده‌اند كه نه تنها با عربستان و آمریكا، بلكه بعضاً با اسرائیل روابط نزدیكی دارند. تشكیل كابینه وحدت ملی كه برآیند قدرت بازیگران منطقه‌ای از جمله ایران بوده، ‌در ایران به درستی یكی از نشانه‌های اقتدار گروه مقاومت حزب‌ا... لبنان برشمرده شد.

البته این دستاورد آسان به دست نیامده و ثمره مدت‌ها تلاش مدنی و سیاسی و قدرت‌نمایی هواداران حزب‌ا... در خیابان‌های بیروت است. از یاد نبرده‌ایم زمانی كه وزرای شیعه برای دستیابی به حقوق خود دولت لبنان را از مشروعیت انداختند و هواداران حزب‌ا... در خیابان‌ها تجمع كرده و با حمایت از حقوق شیعیان، به تدریج گروه 14 مارس را وادار به تسلیم كردند. در آن مقطع هر چند شبكه‌ای چون العربیه از اعتراضات مردمی شیعیان با عنوان «كودتای حزب‌ا...» یاد می‌كرد، اما صداوسیمای جمهوری اسلامی و مقامات كشورمان از این حركت مدنی حمایت می‌كردند.

مواردی كه در دو كشور عراق و لبنان برشمرده شد، ‌حمایت جمهوری اسلامی از وحدت ملی یا وحدت شیعیان در كشورهای دیگر است. قطعاً این موارد در راستای سیاست‌های جمهوری اسلامی بوده، اما ایران علت ایفای نقش در آن‌ها را مصلحت مردم كشورهای لبنان و عراق دانسته است.

از كشورهای خارج بگذریم و به داخل كشور بازگردیم. آیا وحدت ملی كه مطابق با منافع ملت‌های دیگر است، برای مردم ایران مفید نیست؟

متأسفانه در كمال تعجب دیده می‌شود همان‌گونه كه مرجع عالی‌قدر تقلید حضرت آیت‌ا... مكارم تأكید كردند، گاه در جامعه جای معروف و منكر عوض می‌شود و امروز در كمال شگفتی عده‌ای وحدت ملی را به زیان كشور ارزیابی می‌كنند.

این عده البته توجیهاتی هم برای مواضع خود می‌آورند، از جمله سوابق دیگرانی كه از نظر رویكرد سیاسی با آن‌ها همخوانی ندارند. در این‌باره، مشخص نیست این گروه اقدامات برادران حزب‌ا... را در همگرایی نسبی با عوامل مرتبط با آمریكا چگونه توجیه می‌كنند؟ این در حالی است كه سیاسیون هركشور بر اساس منافع كشور و مردم خود، تلاش می‌كند در چارچوب قوانین خود به تعامل حداكثری با دیگران بپردازند و از این رهگذر بیشترین منافع را از آن كشور خود كنند. آن‌ها گویا از هر عمل و اقدامی كه بوی وحدت و ائتلاف دهد، بیزارند.

یادمان هست زمانی كه رئیس مجلس هشتم در سی‌امین سالگرد انقلاب اسلامی در اقدامی ارزشمند و در راستای خنثی كردن ادعای دشمنان مبنی بر ریزش اكثر نیروهای قدیمی انقلاب، كلیه نمایندگان مجالس اول تا هشتم را گرد هم آورد،‌این تنگ‌نظران به تنگ آمدند و فریاد وا اسلاما سر دادند كه برای نمونه چرا آقای عزت‌ا... سحابی – چهره‌ای كه در دفاع از مواضع امام خمینی(ره) از نهضت آزادی جدا شد – كنار این نماینده «تازه به مجلس رسیده» نشسته است!

مدتی بعد وقتی یكی از شخصیت‌های كشور سخن از دولت ائتلافی و استفاده از همه پتانسیل كشور در دولت آینده گفت، این گروه به او هجمه آوردند كه ائتلاف یعنی چه و وحدت دولت ائتلافی چه معنا دارد؟

البته آن‌چه این روزها می‌بینیم، نتایج همین نوع طرز تفكر را به ظهور می‌رساند و روشن است كه وضعیت كشور را به كدام سو سوق می‌دهد. اما آیا داشتن معیار دوگانه در داخل و خارج قابل دفاع است؟

یكی از نقدهای مهم و درست مسئولان نظام و روشن‌فكران و منتقدان كشورمان بر سران غربی، به ویژه رهبران آمریكا، استفاده آن‌ها از معیارهای دوگانه به ویژه در مسایلی چون دموكراسی و حقوق بشر است كه از آن‌ها به عنوان ارزش‌های جهان آزاد نام می‌برند، ‌اما در ارتباط با این موضوعات در دیگر كشورها، برخورد یكسانی ندارند.

به عنوان نمونه كشورهای عرب منطقه خلیج‌فارس در قرن بیست‌ویكم همچنان دارای حكومت پادشاهی – یا همان دیكتاتوری و استبداد – هستند و از نظر حقوق بشری هم دارای سطح نازلی هستند و به ویژه زنان از كمترین حقوق برخوردارند. به عنوان نمونه تا چند سال پیش زنان عربستان حتی از حق رانندگی محروم بودند. با این حال از آن‌جا كه این حكومت‌ها دارای روابط نزدیكی با سران كاخ سفید هستند و در سیاست خارجی، راهبردی تقریباً در چارچوب خواسته آمریكا دارند، به غیر از چند گزارش سالیانه، مورد انتقاد قرار نمی‌گیرند.

در مقابل اگر كشوری سطحی بسیار بالاتر از نظر همین شاخص‌ها (دموكراسی و حقوق بشر)، اما سیاست‌های مشترك با غرب نداشته باشد، با كمترین بهانه سوژه تبلیغات گسترده رسانه‌ها و انتقاد مقامات این كشورها قرار می‌گیرد.

این امری واضح است و البته هر چند با شعارهای سران كشورهای غربی هم‌خوانی ندارد، اما با دیدگاه پراگماتیك آن‌ها به جهان و تصمیم‌گیری آن‌ها بر اساس منافع كشورشان مطابقت دارد.

در واقع آن‌ها می‌گویند لیبرال دموكراسی را در داخل كشور خود عملی می‌كنیم و در تعامل با دیگر كشورها بر اساس منافع خود، رویكردهای متناقض اتخاذ می‌كنند تا با اعمال فشار بر برخی كشورها و تعامل مثبت با كشورهای دیگر، همچنان هژمونی و نفوذ خود در دنیا را تداوم بخشند.

اما در این سوی میدان آیا مسئولان نظام جمهوری اسلامی نیز می‌توانند با معیارهای دوگانه با رخدادهای دنیا و داخل ایران برخورد كنند؟